WAŁBRZYCH

Autor: Michał Sosnowski Kategoria: dolnośląskie

5 czerwca 2022 roku

Przedostatnie miasto, które zwiedziłem 2 czerwca 2022 roku był Wałbrzych. Dotarłem tam pociągiem ze Świebodzic. Było bardzo upalnie i na stacji Wałbrzych Miasto odpoczywałem sobie od tego upału. Poszedłem potem do centrum miasta, ale główna droga była w remoncie. Wróciłem na stację, żeby pojechać dalej do miasta Boguszów-Gorce.  W miasteczku było bardzo spokojnie i około godziny dwudziestej drugiej pojechałem na dworzec główny w Wałbrzychu. Stamtąd pojechałem pociągiem TLK do Gdańska. W Wałbrzychu byłem po raz pierwszy w życiu na zamku Książ w 2014 roku.

 

HISTORIA: Miejscowość istniała już w 1191 roku za księcia śląskiego Bolesława Wysokiego. Historyczny rodowód miasta wywodzi się z czasów średniowiecznych, prawdopodobnie z końca XII wieku.  Pierwsza w pełni wiarygodna informacja o Wałbrzychu pochodzi z 1305 roku. Z tego bowiem okresu zachował się dokument określający wysokość świadczeń parafii śląskich na rzecz biskupstwa wrocławskiego, wśród których został wymieniony także Wałbrzych. Status miasta Wałbrzych uzyskał w latach 1400–1426.

Dzieje Wałbrzycha od 1278 roku związane były z losami księstwa świdnickiego. Po Henryku Pobożnym Wałbrzych dostał jego syn książę świdnicki Bolesław Łysy, ale dopiero jego syn Bolko I Surowy zajął się rozbudową miasta, otaczając je murem obronnym i wznosząc około 1290 roku w Podgórzu na Górze Zamkowej zamek Nowy Dwór. Od 1326 roku gród ten związany był z księstwem świdnicko-jaworskim. Około 1366 roku za panowania Bolka II Małego rozpoczęto wydobywanie rud srebra i ołowiu, najprawdopodobniej na południowym stoku Starej Góry, na obszarze Starego Zdroju. W 1392 roku księstwo świdnicko-jaworskie przeszło pod panowanie Czech, a wraz z nimi w 1526 roku w skład państwa Habsburgów austriackich. Przez ponad 250 lat Wałbrzych i okoliczne wsie znajdowały się w posiadaniu rodu Czetryców.  W 1738 roku miasto i przyległości kupił Konrad Hochberg, mieniący się potomkiem Piastów, właściciel sąsiadującego zamku Książ, jednego z trzech największych w Polsce. W 1742 roku Wałbrzych, wraz z większością Śląska, wcielony został do Prus wskutek zwycięskiej wojny z Austrią.  Prawdziwy przełom dla miasta stanowił jednak wiek XIX i początek XX, kiedy to miał miejsce bardzo dynamiczny rozwój istniejących i nowo powstałych gałęzi przemysłu: włókienniczego, ceramicznego, szklarskiego, metalowego, górniczego i koksowego. W 1871 roku Wałbrzych stał się wraz z Prusami częścią zjednoczonego Cesarstwa Niemieckiego, korzystając z jego szybkiego rozwoju gospodarczego. W miarę rozwoju miasta następowała rozbudowa jego infrastruktury komunalnej. Pierwsza linia kolejowa połączyła Wałbrzych i Wrocław w 1853 roku, a od 1880 roku można było dotrzeć pociągiem do Kłodzka i Czech. Miasto uzyskało także wszelkie niezbędne urządzenia komunalne: elektryczność w 1896 roku, gaz w 1868 roku, wodociągi w 1905 roku i komunikację tramwajową w 1898 roku.  Historia Wałbrzycha w czasie II wojny światowej jest bardzo tajemnicza i nie została do końca zbadana. Liczba zagadkowych budowli i miejsc świadczy o poważnych planach zrobienia z miasta ośrodka o dużym znaczeniu.  II wojna światowa nie spowodowała większych zniszczeń miasta, zajętego przez wojska radzieckie dopiero po kapitulacji Niemiec. Wałbrzych z racji swojego górzystego położenia, dużej liczby lasów oraz dobrze rozwiniętej infrastruktury przemysłowej i miejskiej, jak i bliskości granicy, miał się stać siedzibą oraz ośrodkiem badań naukowych państwa niemieckiego III Rzeszy, prawdopodobnie miała być to główna siedziba Adolfa Hitlera mieszcząca się na zamku Książ (choć można spotkać się z teoriami, że była to mistyfikacja, kryjąca znacznie poważniejsze zamiary). Już podczas wojny budowano tutaj potężne tunele podziemne m.in. pod zamkiem Książ oraz przekształcano kopalnię „Herman” w potężny schron. Po wojnie miasto zostało przyznane Polsce, 28 maja 1945 roku o godzinie 10:00 objęte przez pełnomocnika rządu polskiego Eugeniusza Szewczyka. Początkowo nosiło nazwę Borowieck, obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946 roku.

 

CO WARTO ZOBACZYĆ?

  • Zamek Książ
  • Zamek Stary Książ
  • Zamek Nowy Książ
  • Kolegiata pw. Najświętszej Maryi Panny Bolesnej i Świętych Aniołów Stróżów
  • Rynek
  • Zamek Czettritzów, obecnie Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa
  • Palmiarnia
  • Kamienice na rynku
  • Pomnik Ayrtona Senny

CZY WIESZ, ŻE…

  • W Wałbrzychu urodzili się m.in. Leszek Lichota – aktor; Kajra – aktorka, piosenkarka; Marek Starybrat – prezenter; Natalia Siwiec – celebrytka; Bartosz Kurek – siatkarz; Joanna Jóżwik – lekkoatletka; Krystyna Giżowska – piosenkarka.
  • W Wałbrzychu miał się znajdować „Złoty Pociąg”. Domniemany pociąg III Rzeszy, który między listopadem 1944 a końcem stycznia 1945 roku miał wyruszyć z Wrocławia w kierunku Wałbrzycha, jednak na dworzec w Wałbrzychu nigdy nie dotarł.
  • W reklamie Fanty pada słynne hasło: „Na Wałbrzych”

BIBLIOGRAFIA