12 listopada 2022 roku
Tomaszów Lubelski leży na historycznej Rusi Czerwonej, w dawnej ziemi bełskiej, stanowiącej wcześniej księstwo bełskie. Początki miejscowości sięgają końca XVI wieku, kiedy to z inicjatywy kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego powstała nad rzeką Sołokiją osada zwana – od herbu Zamojskich – Jelitowem. W 1613 roku została przemianowana na Tomaszów na cześć syna Zamoyskiego, Tomasza. W 1621 roku osada uzyskała od Tomasza Zamoyskiego prawa miejskie, co zostało zatwierdzone przez króla Zygmunta III Wazę, który nadał też miastu ważny wówczas przywilej: prawo składowania soli. Rozwój został zahamowany w połowie XVII wieku na skutek wojen ze Szwedami i z wojskami Chmielnickiego a panujące wówczas epidemie przetrzebiły mieszkańców miasta. Walki o sukcesję po zmarłym w 1665 roku III ordynacie zamojskim Janie pogorszyły tylko sytuację; w 1676 starosta jasielski Tomasz Brodecki splądrował miasto. W II połowie XVIII wieku, w wyniku rozbiorów, Tomaszów znalazł się pod jurysdykcją austriacką. Miasto zostało w dużej mierze zniszczone na skutek pożaru, który wybuchł w 1775 roku. W latach 1794–1830 w Tomaszowie istniała znana wytwórnia fajansów. W czasie, gdy trwały wojny napoleońskie, miasto znalazło się na pewien czas w obszarze Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim – w Królestwie Kongresowym. Wskutek ostatniego zmieniły się również granice zaborów i Tomaszów znalazł się na terytorium zaborcy rosyjskiego. 20 stycznia 1863 roku Polacy w ramach powstania styczniowego zajęli ważny strategicznie Tomaszów. W 1915 roku, podczas I wojny światowej, w okolicach Tomaszowa doszło do bitwy wojsk rosyjskich z austriackimi. Po odzyskaniu niepodległości i wojnie polsko-bolszewickiej miasto odwiedził marszałek Józef Piłsudski. 7 września 1939 roku, tuż po rozpoczęciu II wojny światowej miasto poniosło znaczne straty w wyniku niemieckiego bombardowania. W dniach 17–20 września 1939 roku zjednoczone Armie „Kraków” i „Lublin” pod dowództwem gen. Tadeusza Piskora stoczyły pod Tomaszowem bitwę z wojskami niemieckimi zakończoną kapitulacją sił polskich. Spóźniona odsiecz wojsk dowodzonych przez gen. Stefana Dąb-Biernackiego także skapitulowała 27 września. Podczas okupacji hitlerowskiej, w 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. 21 lipca 1944 roku po zaciętych walkach, w których brało także udział zgrupowanie AK dowodzone przez płk. Wilhelma Szczepankiewicza, miasto zostało zajęte przez oddziały 23. Armii Gwardii 1 Frontu Ukraińskiego.
CO WARTO ZOBACZYĆ?
- Grobowiec Rodziny Bujalskich i Bohlenów
- Cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja
- Herbaciarnia
- Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
CZY WIESZ, ŻE…
- W Tomaszowie Lubelskim urodzili się m.in. Dorota Gardias – dziennikarka; Paulina Mikuła – popularyzatorka wiedzy o języku polskim; Joanna i Ewa Pacuła – aktorki; PlanBe – raper oraz Marek Zub – trener piłkarski.
BIBLIOGRAFIA
- wikipedia.org